Tài chính phi tập trung (DeFi) là gì? Kiến thức dành cho người mới bắt đầu.

Tài chính phi tập trung (DeFi) là gì?

DeFi là viết tắt của Decentralized Finance hay tài chính phi tập trung.

Trước khi đi vào tìm hiểu DeFi hay nhắc qua 1 chút về tài chính truyền thống và nền tài chính tập trung hay còn gọi là CeFi (Centralized Finance).

CeFi là tài chính tập trung, trong đó các thành phần như tổ chức, thị trường giao dịch hay các công cụ đều được quản lý tập trung.

Trong tài chính tập trung luôn đi kèm với cụm từ “custodial” hay uỷ thác. Tức là các tài sản, sản phẩm, dịch vụ trong tài chính sẽ được uỷ thác cho tổ chức nào đó.

Ví dụ: Khi gửi tiền vào ngân hàng (cho ngân hàng vay) thì tiền đó được uỷ thác cho ngân hàng nắm giữ.

Trong tài chính tập trung CeFi gồm các thành phần:

    • Các tổ chức: Họ có thể là chính phủ, các ngân hàng trung ương, ngân hàng tư nhân, quỹ, các dịch vụ tài chính, quỹ phòng hộ, quỹ hưu trí…
    • Các thị trường: Ví dụ như các sàn giao dịch như sàn giao dịch chứng khoán Việt Nam, NASDAQ…
    • Các công cụ tài chính: Ví dụ như các sản phẩm phái sinh, các khoản vay, cổ phiếu, nợ…

Các thành phần trên đều rất dễ hình dung với các ví dụ xung quanh chúng ta.

Hạn chế rất lớn của nền tài chính truyền thống đó là tính tập quyền hay tập trung quyền lực.

DeFi chính là giải pháp cho việc này. Vậy cụ thể DeFi  – tài chính phi tập trung là gì? Nó có đặc điểm và ưu việt gì?

DeFi là nền tài chính phi tập trung (hay tài chính mở). Trong đó, các tổ chức, thị trường hay các công cụ tài chính được quản lý phi tập trung. DeFi chính là một hệ sinh thái bao gồm các ứng dụng tài chính được xây dựng dựa trên các mạng blockchain.

Cụ thể hơn, thuật ngữ Tài chính phi tập trung có thể mô tả một phong trào nhằm tạo ra một hệ sinh thái dịch vụ tài chính minh bạch, nguồn mở và không cần cấp quyền mà tất cả mọi người đều có thể truy cập và hoạt động mà không cần bất kỳ cơ quan trung tâm nào. Người dùng sẽ có toàn quyền kiểm soát tài sản của mình và tương tác với hệ sinh thái này thông qua các ứng dụng mạng ngang hàng (P2P), các ứng dụng phi tập trung (dapps).

DeFi tận dụng sức mạnh của Blockchain là phi tập trung và minh bạch để tạo nên 1 nền tài chính mở. Trong đó, mọi người đều có thể truy cập và sử dụng nó ở bất kỳ đầu, bất kỳ khi nào mà không chịu sự chi phối bởi cá nhân, tổ chức tập trung quyền lực nào cả.

Đặc điểm chính của DeFi bao gồm:

    • Permissionless (tính không cần sự cho phép): tức là bất kỳ ai ở bất kỳ đâu, thời điểm nào cũng có thể truy cập và sử dụng các sản phẩm, dịch vụ DeFi mà không bị phân quyền, hoặc bị hạn chế quyền bởi bất kỳ ai.
    • Trustless (tính phi tín nhiệm): tức là các bên tham gia không cần phải đặt niềm tin về uy tín của nhau. Mà trong DeFi smart contract sẽ hỗ trợ việc này, và tạo nên tính chất trustless.
    • Transparency (tính minh bạch)

Trong DeFi luôn đi kèm với “Non-Custodial” tức là không uỷ thác.

Cũng nhờ vào đặc điểm này của DeFi mà chúng ta thường gọi nó là Open Finance hay tài chính mở.

Lợi ích chính của DeFi là giúp dễ dàng truy cập các dịch vụ tài chính, đặc biệt đối với những người không được tiếp cận hệ thống tài chính hiện tại. Một lợi thế tiềm năng khác của DeFi là khung gồm nhiều mô-đun được xây dựng dựa trên các ứng dụng DeFi – có thể tương tác trên các blockchain công khai, có thể tạo ra các thị trường, sản phẩm và dịch vụ tài chính hoàn toàn mới.

Bài viết này sẽ cung cấp một bài giới thiệu về DeFi, các ứng dụng tiềm năng của nó, những hạn chế và các vấn đề khác nữa.

Những ưu điểm chính của DeFi là gì?

Hệ thống tài chính truyền thống dựa vào các tổ chức trung gian như ngân hàng và tòa án để cung cấp trọng tài.

Các ứng dụng DeFi không cần bất kỳ trung gian hoặc trọng tài nào. Các chương trình mã sẽ chỉ định cách thức giải quyết của mọi tranh chấp có thể xảy ra và người dùng luôn duy trì quyền kiểm soát số tiền của họ. Điều này giúp các giảm chi phí liên quan đến việc cung cấp và sử dụng các sản phẩm này và tạo ra một hệ thống tài chính hoạt động trơn tru hơn.

Việc các dịch vụ tài chính mới này được triển khai trên các blockchain giúp loại bỏ sự hư hỏng tại một điểm. Dữ liệu được ghi lại trên blockchain và trải rộng trên hàng ngàn nút, khiến việc kiểm duyệt hoặc đóng cửa một dịch vụ nào đó rất khó khăn.

Do có thể xây dựng trước các khung cho các ứng dụng DeFi, nên việc triển khai một khung trở nên ít phức tạp hơn và an toàn hơn nhiều.

Hệ sinh thái mở này còn có một lợi thế lớn khác những người không có khả năng tiếp cận bất kỳ dịch vụ tài chính nào có thể truy cập hệ sinh thái. Vì hệ thống tài chính truyền thống phụ thuộc vào các bên trung gian tìm kiếm lợi nhuận, nên dịch vụ của họ thường không cung cấp cho các cộng đồng thu nhập thấp. Tuy nhiên, với DeFi, các chi phí này giảm đáng kể và các cá nhân có thu nhập thấp cũng có thể hưởng lợi từ nhiều loại hình dịch vụ tài chính.

Ưu điểm của DeFi

  • Loại bỏ được trung gian quản lý tập quyền. Việc này rất rõ ràng, như mình đã phân tích bên trên. Với việc áp dụng công nghệ Blockchain thì việc loại bỏ các trung gian trở nên rõ ràng. Người dùng có thể biết được tài sản của mình đang ở đâu, hay trạng thái nào.
  • Các ứng dụng DeFi được xây dựng trên nền tảng của các Blockchain, chúng là các mã nguồn mở. Vì vậy, việc nâng cấp hoặc xây dựng và phát triển nhiều ứng dụng DeFi tương đối dễ dàng.

Nhược điểm của DeFi

Tất nhiên DeFi cũng có một số nhược điểm trong thời gian hiện tại:

  • Các dịch vụ DeFi gắn liền với các tài sản là tiền điện tử, hay các đồng Crypto. Vì vậy, người dùng cần thời gian để tiếp xúc và hiểu cách sử dụng DeFi do có sự khác biệt hẳn so với sử dụng Fiat trước đây.
  • Đặc biệt một số quốc gia vẫn đang cấm hoặc hạn chế Crypto.

DeFi gồm các thành phần nào?

Chúng ta có thể chia tài chính phi tập trung DeFi thành các thành phần sau:

  • Lending Platform (các nền tảng cho vay phi tập trung): Compound, MakerDAO, Cred, Dharma, ETHLend, Constant…
  • Derivatives (các sản phẩm phái sinh phi tập trung): Tokensets, Uma, dydx, Veil, Augur, Market protocol…
  • Payments Platform (các nền tảng thanh toán phi tập trung): Omisego, Helis, Request Network, xDai, Connext…
  • Stable coins (các đồng tiền ổn định phi tập trung): DAI, Terra, Reserve, Ampleforth, Neutral USD, Paxo, True USD…
  • Decentralized Exchange (sàn phi tập trung): Kyber Network, Ren, IDEX, Binance DEX, Bancor, Nash, 0x…

Một số sàn cho giao dịch phái sinh như Binance Future, SnapEx, FTX, BitMEX… lại không có trong danh sách Derivatives mặc dù là các sàn cho giao dịch các sản phẩm phái sinh Crypto, nhưng bản thân họ là các sàn tập trung. Tức là nó được quản lý tập quyền cho các giao dịch trên sàn. Vì vậy, các sàn đó không nằm trong danh sách này.

Kể cả các dự án như NEXO, hay SALT thì họ đều là hình thức Lending trong Crypto, nhưng là hình thức uỷ thác cho tổ chức, nên không xếp vào nhóm DeFi.

Các số liệu về DeFi hiện tại

Nhắc tới DeFi – tài chính phi tập trung, chúng ta cần phải nhắc tới thông số tài sản lock (TVL) bên trong các dịch vụ DeFi đó. Thông số đó thể hiện mức độ tham gia của user vào các dịch vụ này.

Chúng ta cùng tham khảo số liệu của trang Defipulse trong 1 năm vừa qua về các ứng dụng DeFi của riêng trên Ethereum.

Tổng tài sản khoá (TVL)

Ta thấy Total Valued Locked tăng từ $211M USD lên tới $537.8 M USD, tăng tới 254% đủ để cho thấy sự quan tâm tham gia của người dùng. Đó là chỉ riêng các ứng dụng DeFi trên Ethereum. Ngoài ra còn nhiều nền tảng khác cũng tham gia lĩnh vực này.

Một số liệu khác về tổng tài sản lock TVL của các nền tảng trong DeFi. Ta thấy rằng, ngoài Ethereum thì EOS cũng là 1 Blockchain nền tảng đóng góp nhiều vào lĩnh vực này.

DEX Volume

Ngoài ra, cần nhắc tới các sàn giao dịch phi tập trung DEX. Đây là 1 thành phần góp không nhỏ vào DeFi.

Trong đó, Binance DEX là 1 sàn mới ra mắt giữa năm 2019 tới nay nhưng luôn là sàn DEX top đầu về volume giao dịch.

Dapp Volume

Một mô hình khác là các dự án về swap decentralized cung cấp giải pháp, protocol của họ cho các dự án Dapp DeFi. Từ đó, làm tăng khả năng tương tác của người dùng với các dịch vụ DeFi.

Một ví dụ là Kyber Network, họ không chỉ là sàn DEX mà còn cung cấp giải pháp swap token cho rất nhiều ứng dụng DeFi khác như Fulcrum, Nuo, Trust, InstaDapp, Kyberswap…

Dưới đây là bảng số liệu volume của các ứng dụng trong mạng lưới áp dụng giải pháp của Kyber.

Các trường hợp sử dụng tiềm năng của DeFi là gì?

Vay và cho vay

Các giao thức cho vay mở là một trong những loại ứng dụng phổ biến nhất thuộc hệ sinh thái DeFi. Hoạt động vay và cho vay phi tập trung có nhiều lợi thế so với hệ thống tín dụng truyền thống, chẳng hạn khả năng quyết toán giao dịch tức thời, khả năng thế chấp tài sản kỹ thuật số, không cần kiểm tra lịch sử tín dụng và khả năng tiêu chuẩn hóa trong tương lai.

Vì các dịch vụ cho vay này được xây dựng trên các blockchain công khai nên chúng không cần đến sự tin cậy và sự đảm bảo của các phương pháp xác minh mật mã. Thị trường cho vay trên blockchain giúp giảm rủi ro từ phía đối tác, giúp hoạt động vay và cho vay trở nên rẻ hơn, nhanh hơn và tiếp cận được nhiều người hơn.

Dịch vụ ngân hàng tiền tệ

Do các ứng dụng DeFi được định nghĩa là các ứng dụng tài chính, nên các dịch vụ ngân hàng tiền tệ là một trường hợp sử dụng rõ ràng của các ứng dụng này. Các dịch vụ này có thể bao gồm phát hành stablecoin (đồng tiền ổn định), thế chấp và bảo hiểm.

Khi ngành công nghiệp blockchain đang đến giai đoạn phát triển vững chắc, việc tạo ra các đồng tiền ổn định ngày càng được chú trọng. Các đồng tiền ổn định là các tài sản mã hóa thường được gắn vào một tài sản trong thế giới thực, nhưng có thể được giao dịch theo dạng thức kỹ thuật số một cách dễ dàng. Vì giá tiền điện tử có thể dao động nhanh chóng, nên có thể sử dụng các đồng tiền điện tử phi tập trung cho sử dụng hàng ngày như một loại tiền mặt kỹ thuật số không phải do một cơ quan trung ương phát hành và giám sát.

Quá trình vay thế chấp thường tốn kém và mất nhiều thời gian chủ yếu là do nó bao gồm nhiều trung gian tham gia. Với việc sử dụng hợp đồng thông minh, có thể giảm đáng kể các chi phí bảo lãnh và chi phí pháp lý.

Dịch vụ bảo hiểm trên blockchain có thể giúp loại bỏ sự cần thiết của các bên trung gian và cho phép phân phối rủi ro giữa nhiều người tham gia. Điều này có thể giúp giảm phí bảo hiểm mà vẫn đảm bảo chất lượng dịch vụ.

Nếu bạn muốn đọc thêm về blockchain và các dịch vụ ngân hàng, hãy đọc bài viết của chúng tôi Công nghệ Blockchain sẽ tác động đến ngành Ngân hàng như thế nào.

Thị trường phi tập trung

Việc đánh giá các ứng dụng thuộc loại này có thể là một công việc thách thức, vì đây là phân khúc DeFi mang đến nhiều cơ hội nhất để đổi mới ngành tài chính.

Có thể nói rằng, một số ứng dụng DeFi quan trọng nhất là các sàn giao dịch phi tập trung (DEXes). Các nền tảng này cho phép người dùng giao dịch các tài sản kỹ thuật số mà không cần đến một trung gian đáng tin cậy (sàn giao dịch) để giữ tiền của họ. Các giao dịch được thực hiện trực tiếp giữa các ví người dùng với sự trợ giúp của hợp đồng thông minh.

Các sàn giao dịch phi tập trung có yêu cầu về công việc bảo trì ít hơn nhiều nên chúng thường có phí giao dịch thấp hơn so với các sàn giao dịch tập trung.

Cũng có thể sử dụng công nghệ blockchain để phát hành và cho phép sở hữu nhiều loại công cụ tài chính thông thường. Các ứng dụng này sẽ hoạt động theo cách phi tập trung nhằm loại bỏ người giám sát và sự hư hỏng tại một điểm.

Ví dụ, các nền tảng phát hành mã thông báo (token) bảo mật có thể cung cấp các công cụ và tài nguyên cho các nhà phát hành để khởi chạy các cổ phiếu được token hóa trên blockchain với các tham số tùy chỉnh.

Các dự án khác có thể cho phép tạo ra các công cụ phái sinh, tài sản tổng hợp, thị trường dự đoán phi tập trung, và nhiều hơn nữa.

Hợp đồng thông minh (Smart Contract) có vai trò gì trong DeFi?

Tài chính phi tập trung chủ yếu bao gồm các ứng dụng liên quan đến việc tạo và thực thi các hợp đồng thông minh. Trong khi hợp đồng thông thường sử dụng thuật ngữ pháp lý để chỉ định các điều khoản của mối quan hệ giữa các thực thể tham gia hợp đồng, thì hợp đồng thông minh sử dụng mã máy tính.

Vì các điều khoản của chúng được viết bằng mã máy tính, hợp đồng thông minh có khả năng thực thi các điều khoản đó thông qua mã máy tính. Điều này cho phép một số lượng lớn các quy trình kinh doanh hiện cần được giám sát thủ công có thể được thực hiện theo cách tự động và đáng tin cậy.

Sử dụng hợp đồng thông minh nhanh hơn, dễ dàng hơn và giảm rủi ro cho cả hai bên. Tuy nhiên, hợp đồng thông minh cũng đem đến các loại rủi ro mới. Vì mã máy tính dễ gặp các lỗi và lỗ hổng, nên giá trị và thông tin bí mật được cất giữ trong hợp đồng thông minh có nguy cơ bị tiết lộ.

DeFi phải đối mặt với những thách thức nào?

  • Hiệu suất kém: mạng blockchain vốn chậm hơn các mạng tập trung, và các ứng dụng được xây dựng trên mạng này cũng bị chi phối bởi điều này. Các nhà phát triển của các ứng dụng DeFi cần tính đến những hạn chế này và tối ưu hóa sản phẩm của họ cho phù hợp.
  • Nguy cơ lỗi người dùng cao: Các ứng dụng DeFi chuyển trách nhiệm từ các trung gian sang người dùng. Đây có thể là một khía cạnh tiêu cực cho nhiều người. Việc thiết kế các sản phẩm có thể giảm thiểu rủi ro lỗi người dùng là một thách thức đặc biệt khó khăn khi các sản phẩm được triển khai trên các blockchain có tính chất bất biến.

Trải nghiệm người dùng tiêu cực: Hiện tại, sử dụng các ứng dụng DeFi đòi hỏi thêm nỗ lực từ phía người dùng. Để các ứng dụng DeFi trở thành một yếu tố cốt lõi của hệ thống tài chính toàn cầu, chúng phải đem đến cho người dùng một lợi ích hữu hình nào đó để khuyến khích người dùng chuyển đổi từ hệ thống truyền thống.

Hệ sinh thái lộn xộn: tìm được ứng dụng phù hợp nhất cho trường hợp sử dụng cụ thể có thể khó khăn và người dùng phải có khả năng tìm được ứng dụng phù hợp nhất. Sự khó khăn không chỉ ở việc xây dựng các ứng dụng mà còn ở chỗ chúng có thể phù hợp với toàn thể hệ sinh thái DeFi như thế nào.

Sự khác biệt giữa DeFi và ngân hàng mở là gì?

Ngân hàng mở đề cập đến một hệ thống ngân hàng nơi các nhà cung cấp dịch vụ tài chính bên thứ ba được cấp quyền truy cập an toàn vào dữ liệu tài chính thông qua các API. Điều này cho phép kết nối mạng các tài khoản và dữ liệu giữa các ngân hàng và tổ chức tài chính khác ngoài ngân hàng. Về cơ bản, nó cho phép tạo ra các loại sản phẩm và dịch vụ mới trong hệ thống tài chính truyền thống.

Tuy nhiên, DeFi giới thiệu một hệ thống tài chính hoàn toàn mới, độc lập với cơ sở hạ tầng hiện tại. DeFi đôi khi cũng được gọi là tài chính mở.

Ví dụ, ngân hàng mở có thể cho phép quản lý tất cả các công cụ tài chính truyền thống trong một ứng dụng bằng cách rút dữ liệu từ một số ngân hàng và tổ chức một cách an toàn.

Mặt khác, Tài chính phi tập trung có thể giúp quản lý và tương tác với các công cụ tài chính theo cách hoàn toàn mới.

Kết luận

Tài chính phi tập trung tập trung vào việc xây dựng các dịch vụ tài chính tách biệt với hệ thống tài chính và chính trị truyền thống. Điều này sẽ cho phép một hệ thống tài chính cởi mở hơn và có khả năng ngăn chặn các thói quen kiểm duyệt và phân biệt đối xử trên toàn thế giới.

Đây là một ý tưởng hấp dẫn tuy nhiên vẫn còn nhiều điều cần cải thiện. Việc tìm ra các trường hợp sử dụng phù hợp nhất với đặc điểm của blockchain là điều rất quan trọng để xây dựng các sản phẩm tài chính mở hữu ích.

Nếu thành công, DeFi sẽ lấy quyền lực từ các tổ chức tập trung và đặt nó vào tay cộng đồng nguồn mở và người dùng cá nhân. Liệu điều đó có thể tạo ra một hệ thống tài chính hiệu quả hơn hay không sẽ được xác định khi DeFi đã sẵn sàng để triển khai chính thống.

Tin tức Bitcoin 101 – Tổng hợp từ Internet

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *